Вилоят соғлиқни сақлаш бошқармаси бошлиғининг биринчи ўринбосари Алиёр НУРАЛИЕВ билан суҳбат.

– Алиёр Валижонович, тиббиёт тизимидаги ўзгариш ва янгиланишлар боис аҳоли соғ­лиғини сақлаш жаҳон андозалари даражасида такомиллашмоқда. Суҳбатни ана шу фикрларнинг ҳаётий мисоллари асосида бошласак.

– Умумий назар ташлашнинг ўзиёқ катта таассурот уйғотади. Яъни, вилоятимизнинг уч миллион кишилик аҳолисига республика ихтисослаштирилган тиббиёт марказларининг 12 та филиали, 12 та туман, шаҳар марказий шифохоналари, яна шунча кўп тармоқли поликлиникалар, 7 та ихтисослаштирилган шифохона, 197 та бирламчи тиббиёт муассасаси, 161 та маҳалла тиббиёт пункти ҳамда 548 та нодавлат тиббиёт муассасалари хизмат кўрсатмоқда. Уларда жами 5 минг 55 нафар шифокор ва 29 минг 700 нафардан ортиқ ўрта тиббиёт ходимлари фаолият юритяпти.

Жорий йилда аҳолининг 93,2 фоизи хатловдан ўтказилди. Бу "Касалликни даволашдан кўра, унинг олдини олиш" тамойили фаолият мезонига айланганининг амалдаги исботидир.

Агар таҳлилларга мурожаат қилсак, шу йил мобайнида 14 та вилоят ва 18 та стационар тиббиёт муассасаларида 500 минг нафардан зиёд бемор соғломлаштирилди. Мақсадли скрининг текширувлари чоғида рўйхатга олинган беморлар жарроҳлик амалиётлари билан дарддан фориғ этилдилар. Ҳозирги кунга қадар 49 мингдан ортиқ жарроҳлик амалиёти ўтказилган бўлса, унинг 9 мингтадан ортиғи айнан юқори технологик амалиёт ҳисобланади. Илгари хирургия, травматология, онкология, гинекология, урология, кардиология, кўз микрохирургияси, нейрожарроҳлик амалиётлари фақат пойтахдаги клиникаларда бажарилар эди. Бугунга келиб, мураккаб операциялар нафақат вилоят марказида, балки туманлардаги тиббиёт бирлашмаларида ҳам муваффақиятли ўтказилмоқда.

Айниқса, тизим моддий-техник имкониятларини замон талаблари асосида такомиллаштириш диққат марказида. Шу йилнинг ўзида Инвестиция дастури асосида 65 миллиард сўмдан ортиқ бюджет маблағи ҳисобига ўндан ортиқ муассаса бинолари қайта таъмирланди. Бир неча шифохоналар янгитдан барпо этилиб, замонавий восита ва жиҳозлар билан таъминланди.

– Оналар ва болалар, репродуктив ёшдагилар саломатлигини мустаҳкамлашга эътибор ҳар қачонгидан кучайтирилгани барчага аён. Натижаларни қандай изоҳлайсиз?

– Вилоятимиздаги 760 минг нафардан ортиқ туғиш ёшидаги аёллар, улар дунёга келтирадиган чақалоқларга Республика ихтисослаштирилган она ва бола саломатлиги илмий-амалий тиббиёт маркази вилоят филиали, шунингдек, Наманган шаҳрида 3 та ҳамда 11 та туман бирлашмалари тизимидаги туғруқ комплексларида хизмат кўрсатилмоқда. Бу муассасалар монетар аппарати, чақалоқларга мўлжалланган кувез, реаниматор, сунъий нафас бериш аппаратлари билан таъминланган. Айниқса, шу йил вилоятимизга аутогемотранскузия, яъни, туғруқ жараёнида қон кетиш ҳолати кузатилганда беморнинг қонини олиб, фильтирлаб, ўзига қайта юбориш имконини берадиган замонавий ускунанинг олиб келингани она ва бола саломатлигини сақлаш самарадорлигини кескин ошириш омили бўлди. Аутогемотранскузия қон билан боғлиқ эҳтимолий хавфларга тўла барҳам бериши билан ғоят ноёб агрегат. Унинг ёрдамида беморнинг ўз қони тозаланган ҳолда ўзига қуйилибгина қолмай, қон маҳсулотлари келтирилишини кутиш, уларни таҳлилдан ўтказиш, гуруҳини аниқлашга кетадиган вақт ҳам тежалади. Шу боис мазкур қурилма туғруқ ва операцияларни муваффақиятли ўтказиш, беморнинг барвақт оёққа туришини таъминлашда катта роль ўйнамоқда. Яқингача хориж тиббиёт марказларидагина бўладиган "Бибитерм" аппарати эса чақалоқлар тана ҳароратини бир маромда ушлаб туришдек ўта муҳим вазифани бажаряпти. Шунингдек, инфузиомат қурилмаси оғир ҳолдаги чақалоқларни томир орқали озиқлантиришда қўл келмоқда.

Муддатидан аввал ва оғир ҳолатда туғилган чақалоқлар юқорида тилга олинган ноёб технологиялар воситасида ўз вақтида кўрсатилган тиббий ёрдам ҳамда муолажалар билан умри узайтирилиб, оналари бағрига қайтарилди.

– Инсон аъзоларини вилоятда кўчириб ўтказишни яқингача ҳам хаёлимизга сиғдиролмасдик. Бугун эса оддий ҳолдек туюладиган бўлиб қолди. Умуман олганда, ўта мураккаб ва юқори технологиялар ёрдамида амалга оширилувчи оператив давонинг ривожланиши қандай натижаларда намоён бўлади?

– Ҳа, вилоятлар ичида илк бор буйрак трансплантациялари Наманганда бошланди. 20 га яқин шундай жараёнлар муваффақиятли ўтказилди. Республика илмий-амалий марказлари, хорижий ҳамкорлар билан биргаликда жигарни ўтказиш тажрибасини ҳам татбиқ этиш устида иш бошлаб юборилди.

160 нафар беморда эндопротезлаш, 320 кишида стентлаш, 315 нафар юрак-қон томир касаллигига учраганларда кардио­логик ҳамда 2810 та лапароскопик операциялар ўтказилди. Илк бор бош мия артериясини стентлаш амалиёти бажарилди.

Аҳолига ихтисослаштирилган тиббий хизмат кўрсатишда чет эл андозасини татбиқ этиш мақсадида Россия, Озарбайжон, Ҳиндистон, Беларусь давлатлари билан ҳамкорлик йўлга қў­йилди. 32 нафар шифокор чет эл клиникаларида малака ошириб, халқаро конференцияларда иштирок этди. Географик қамров тобора кенгайиб, АҚШ, Авс­трия, Словения, Испания давлатлари тажрибалари ҳам ўрганилмоқда. Юқоридаги каби қувончли натижалар халқаро ҳамкорлик самараларидир. Биргина мисол. РШТЁИМ Наманган филиалида уч йил аввал, республикада биринчи бўлиб бош мия ўсмаларини даволашда қўлланиладиган кичик нейроэндоскопик амалиётлар ўзлаштирилди. Нейроэндоскопик операциянинг энг минимал инвазивлиги беморнинг тез орада соғайиши, даволаш харажатларини камайтиришга хизмат қиляпти. Жорий йилда 50 дан ортиқ беморга шу усулда шифо бағишланди.

– Бошқарманинг нодавлат секторга эътибори ва ғамхўрлиги тадбиркор-шифокорларга куч-ғайрат бағишламоқда. Йилига 20-30 талаб хусусий шифохоналар вужудга келяпти.

– Ҳа, ислоҳотлар самараси хусусий тиббиёт муассасалари мисолида ҳам ўз аксини топмоқда. Жорий йилнинг ўзида 30 дан ортиқ хусусий клиника фойдаланишга топширилди. Уларда 200 га яқин янги иш ўрни яратилди. Энг муҳими, хусусий шифохоналарда ҳам замонавий технологиялар ва истеъдодли шифокорлар салмоғи ортяпти. Улар лаборатория таҳлиллари, ташхислаш ва даволашда халқаро андозаларни ўзлаштириб боришмоқда.

– Кадрлар ҳамиша ҳал қилувчи куч. Юқори малакали, креативлик устувор бўлган мутахассислар билангина кутилган натижаларга эришиш мумкин.

– Бу – айни ҳақиқат. Шу йилнинг ўзида олий таълим муассасаларини тамомлаган 200 нафар битирувчи ишга қабул қилинди. 2021 йили давлатимиз раҳбарининг Наманганга ташрифи чоғида берган топшириғи асосида НамДУда тиббиёт факультети ташкил қилинди. Дастлабки йилдаёқ 3 та йўналиш бўйича талабаларни ўқитиш йўлга қўйилди. Бу ерда талабаларнинг замонавий билимларни эгаллаши учун барча шароитлар муҳайё. Дарслар янги инновацияон усулларда ўтилади. Қўлланмалар, адабиётлар етарли. Андижон, Тошкент, Самарқанддаги олийгоҳлар билан ҳамкорлик йўлга қўйилган.

Яқинда Наманган вилояти ҳокими ва сектор раҳбарларининг шу соҳада таҳсил олаётган ва ўз фаолиятини эндигина йўлга қўйган ёшлар билан учрашуви уюштирилди. Мулоқотда йигит-қизларнинг ўй-фикрлари, келгуси режалари, соҳани такомиллаштиришга доир таклиф ва мулоҳазалари тингланди. Албатта, бундай эътибор ёшларни руҳлантириб, танлаган йўналишларининг етук мутахассиси бўлишга ундайди. Умуман олганда, 2024 йил Наманган тиббиётида чинакам ўзгаришлар, янгиланишлар йили бўлди. Амалга оширилаётган ишлар, аввало, эл саломатлигини мустаҳкамлашга хизмат қилмоқда. Зеро, юртимизнинг тинчлиги, халқимизнинг саломатлиги энг катта бойлигимиз ва бунга доир эзгу ишлар кўлами тобора кенгаяверади.

– Наманган тиббиётининг эзгу мақсад йўлидаги одимлари янги йилда янада залвор касб этаверсин! Самимий суҳбат учун ташаккур.

Муҳаммаджон ОБИЛОВ.